Historia jednego zdjęcia: Afgańska dziewczyna

Posted on
afgańska dziewczyna
Afgańska dziewczyna pojawiła się na okładce National Geographic w 1985 roku. Jaką historię ma słynny portret autorstwa Steve’a McCurry’ego?

Chyba każdy z nas kojarzy zdjęcie młodej kobiety patrzącej w obiektyw przenikliwymi oczami w kolorze głębokiej zieleni. Było porównywane do obrazu Leonarda da Vinci „Mona Lisa”, bohaterkę portretu nazywano „Mona Lisą Trzeciego Świata”. Dla Zachodu fotografia stała się symbolem Afganistanu. Jak powstała?

Fotografia z okładki National Geographic

afgańska dziewczyna
Afgańska Dziewczyna. 1984. Foto Steve McCurry/ National Geographic Magazine

Lata 80. w Afganistanie to okres działań zbrojnych. Miała wtedy miejsce dziewięcioletnia wojna, uznawana za jeden z najbardziej krwawych konfliktów XX wieku. W 1984 roku na zlecenie National Geographic amerykański fotograf Steve McCurry pojawił się w obozie dla uchodźców w Nasir Bagh w Pakistanie, by udokumentować los Afgańczyków. Reporter postanowił udać się do nieformalnej szkoły prowadzonej w jednym z namiotów, gdzie sfotografował grupę młodych uczennic. Wśród nich była około 10-letnia dziewczynka, której portret rok później obiegł cały świat. W czerwcu 1985 roku fotografia pojawiła się na okładce magazynu „National Geographic”. Zwróciła uwagę świata na sytuację polityczną i ekonomiczną ogarniętego wojną kraju. Afgańska dziewczyna stała się symbolem uchodźców.

W jej niesamowitym spojrzeniu doszukiwano się odbicia tragedii, jaką pochłonięta została ojczyzna dziewczyny. Dzięki tej fotografii cały świat na nowo zainteresował się sytuacją polityczną i ekonomiczną panującą w Afganistanie. Jedno spojrzenie poruszyło miliardy – napisano w materiałach promujących licytację fotografii w warszawskiej Desie w październiku 2020 roku.

Poszukiwania dziewczynki z okładki

Przez 17 lat „afgańska dziewczyna” ze zdjęcia była anonimowa. Zaostrzenie konfliktu na Bliskim Wschodzie spowodowało zamknięcie tej części świata dla mediów. Steve McCurry postanowił jednak odnaleźć bohaterkę fotografii i w 2002 roku ponownie pojawił się w Afganistanie. Obóz w Nasir Bagh był zamknięty, reporterowi udało się jednak dotrzeć do brata sfotografowanej dziewczynki. Ten zdradził mu nazwę ich rodzinnej miejscowości. Fotograf udał się tam, lecz na miejscu okazało się, że wiele kobiet podaje się za bohaterkę portretu.

Afgańska dziewczyna ze zdjęcia odnalazła się w zupełnie innej części kraju. Jej tożsamość potwierdzono dzięki badaniu biometrycznemu siatkówki. Ustalono, że nazywa się Szarbat Gula, ma około 30 lat i doskonale pamięta moment spotkania z fotografem. Nie zdawała sobie jednak sprawy z ogromnej popularności zdjęcia. Podczas spotkania McCurry wykonał fotografię, na której kobieta ubrana w burkę trzyma w rękach zdjęcie z 1984 roku oraz nawiązujący do niego portret.

Afgańska dziewczyna i jej historia

Szarbat Gula urodziła się w 1972 roku, była Pasztunką. Na początku lat 80., z powodu radzieckiego bombardowania wioski, straciła rodziców. Wraz z babcią i rodzeństwem trafiła do obozu dla uchodźców w Nasir Bagh. Do Afganistanu wróciła w 1992 roku.

Pod koniec lat 80., w wieku 13 lat, wzięła ślub z pasztuńskim piekarzem Rahmatem i urodziła trzy córki: Robinę, Zahidę i Alię. Podczas spotkania ze Steve’m McCurry’m zdradziła, że marzy o tym, by jej córki zdobyły wykształcenie, którego ona nigdy nie miał – sama była niepiśmienna.

Rozpoznawalność stała się jednak kłopotliwa. W październiku 2016 roku kobieta została aresztowana i posądzona o posługiwanie się fałszywym dowodem osobistym oraz nielegalne przebywanie w Pakistanie. Wkrótce po tym została deportowana do Afganistanu. Tam jednak przyjęto ją z honorami – zaproszono do pałacu prezydenckiego i wręczono klucze do umeblowanego apartamentu. Obiecano również, że jej dzieciom zostanie zapewniona opieka zdrowotna i możliwość edukacji. Kobieta została skazana na 15 dni więzienia i grzywnę.

Zdjęcie przyniosło mi więcej problemów niż korzyści. Sprawiło, że stałam się sławna, ale doprowadziło też do mojego aresztowania. Wcześniej byłam zwykłą wieśniaczką, nie podobało mi się ani zdjęcie, ani uwaga mediów. Teraz jestem zadowolona, że spotkało mnie takie wyróżnienie i że dzięki temu stałam się popularna – mówiła w wywiadzie dla BBC w 2017 roku. – Gdybym mogła znów mieć 10 lat, uczyłabym się. Nie wyszłabym za mąż w wieku 13 lat. Chcę pokoju i modlę się do Boga, by nikt nie był zmuszony do opuszczenia swojego kraju i zostania uchodźcą.

afgańska dziewczyna
Szarbat Gula. 2002. Foto Steve McCurry / National Geographic Magazine

5 Replies to “Historia jednego zdjęcia: Afgańska dziewczyna”

  1. Pamiętam to 1 zdjęcie. Było dla mnie poruszające i piękne, mimo że sama byłam dzieckiem. A później zobaczyłam tę zniszczoną życiem kobietę – wcale nie tak starą, jakby się na pierwszy rzut oka wydawało… Rzeczywistość okazała się brutalna, a nam jakoś zawsze łatwiej wierzyć w bajki.

  2. Pamiętam to 1 zdjęcie. Było dla mnie poruszające i piękne, mimo że sama byłam dzieckiem. A później zobaczyłam tę zniszczoną życiem kobietę – wcale nie tak starą, jakby się na pierwszy rzut oka wydawało… Rzeczywistość okazała się brutalna, a nam jakoś zawsze łatwiej wierzyć w bajki.

  3. Kojarzę to zdjęcie, chociaż po raz pierwszy zobaczyłam je kiedy byłam dzieckiem. Nie wiele wiedziałam jednak o historii tej kobiety. Bardzo ciekawy wpis 🙂

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *