Historia jednego zdjęcia: Przebudzenie. Tomasz Kaczor

Przebudzenie Tomasz Kaczor
Tekst przeczytasz w: 2 Min
Z czarno-białej fotografii przenikliwym wzrokiem spogląda na nas młoda dziewczyna. Właśnie wybudziła się ze śpiączki. To jedna z bohaterek opublikowanego 17 czerwca 2019 roku reportażu Doroty Borodaj „Dzieci śpią ze strachu”. Jak powstała fotografia „Przebudzenie”?

Spis treści:

Przebudzenie z rezygnacji

Przebudzenie Tomasz Kaczor
„Przebudzenie”. Foto Tomasz Kaczor/Duży Format, Gazeta Wyborcza

15-letnia Ewa wraz z rodziną przybyła do Polski i zamieszkała w ośrodku dla uchodźców w Podkowie Leśnej. Cierpi na powszechny wśród dzieci uchodźców syndrom rezygnacji. To choroba, która pojawia się wskutek traumy związanej z procesem przymusowej migracji, nie tylko z obszarów konfliktów zbrojnych, ale także miejsc prześladowań. Jej początkowymi objawami są depresja, stopniowe wycofanie, przechodzące w otępienie. Dzieci przestają mówić, pić i jeść, następnie, by przestać cierpieć, mimowolnie wyłączają świadomą część mózgu i zapadają w pewien rodzaj śpiączki. Jedynym lekarstwem na wyjście z tego stanu jest poczucie bezpieczeństwa, które osoby borykające się z tą chorobą podświadomie odczuwają.

Sportretowana nastolatka pochodzi z Armenii, czyli kraju, w którym nie ma otwartych konfliktów zbrojnych, jednak sytuacja polityczna zmusza niektórych obywateli do opuszczenia swojego państwa. Podobnie było z rodziną Ewy. Pierwszym punktem w planie ich ucieczki była Polska. Następnie udali się do Szwecji, by tam ubiegać się o azyl. Jednak ze względu na międzynarodowe przepisy, szwedzkie urzędy odmówiły przyjęcia uchodźców i rozpoczęły procedurę deportacji do Polski. To właśnie wtedy Ewa zapadła w śpiączkę.

Zdjęcie zostało wykonane, by zilustrować reportaż Doroty Borodaj dla Dużego Formatu pod tytułem „Dzieci śpią ze strachu” opowiadający historię rodziny uchodźców z Armenii.

Portret roku 2020

„Przebudzenie” otrzymało pierwszą nagrodę w kategorii Portret Roku (zdjęcie pojedyncze) na World Press Photo 2020.

Fotografia może być swego rodzaju symbolem dzieci-uchodźców, które pokonując wraz z rodzicami wiele kilometrów w poszukiwaniu bezpieczeństwa, są narażone na ogromny stres i traumy z nim związane. Patrząc na portret, trudno oderwać wzrok od twarzy bohaterki znajdującej się w centralnym punkcie. Jej oczy są szeroko otwarte, trudno doszukać się w nich radości. Pod nimi malują się widoczne cienie, które ukazują zmęczenie dziewczyny.

Przebudzenie Tomasz Kaczor
„Przebudzenie” Tomasza Kaczora Portretem Roku World Press Photo 2020. Screenshot Worldpressphoto.org

Wreszcie, do jej policzka przyklejona jest sięgająca do nosa sonda, a to zdradza poważną chorobę. Dziewczyna siedzi na wózku inwalidzkim, jednak nie od razu można to zauważyć. Ma wyprostowaną pozycję, patrzy ze śmiałością, jej ręka jest swobodnie oparta o podłokietnik. Dopiero później zauważamy sondę przyklejoną do policzka i koło wózka w rogu kadru. Na jaw wychodzi bezbronność, choroba i potrzeba opieki.

Za bohaterką stoją rodzice, ich dłonie ułożone są na jej barkach. Taki gest wyraża bliskość, pocieszenie i otoczenie opieką, ale także dystansuje bohaterkę od odbiorcy. Ręce są ułożone symetrycznie, dzięki czemu wywołują uczucie harmonii. Fotografia jest czarno-biała, co potęguje wrażenie beznadziei. Brak kolorów uspokaja kadr, skłania do zatrzymania się nad nim. Dzięki temu zabiegowi oczy bohaterki mogą stać się punktum.

Tomasz Kaczor – fotograf społecznik

Fotograf i animator kultury. Absolwent kulturoznawstwa na Uniwersytecie Warszawskim. W swoich pracach porusza tematykę społeczną. Fotografował artystów oraz aktywistów, wykonywał też fotorelacje z protestów i obchodów ważnych rocznic. Jest również współzałożycielem i członkiem redakcji magazynu Kontakt, w którym pojawiają się między innymi teksty o wykluczeniu, prawach mniejszości i sprawiedliwości społecznej. Jako pierwszy Polak w historii był nominowany do głównej nagrody w konkursie World Press Photo.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *